Bỏ hay giữ thủ tục cấp giấy chứng nhận bào chữa?

Có nhiều ý kiến xung quanh quy định cấp giấy chứng nhận (GCN) bào chữa cho luật sư (LS) khi tham gia tố tụng các vụ án hình sự. Đa số ý kiến của LS và thẩm phán đều cho rằng đây là thủ tục rườm rà, dễ dẫn đến tình trạng LS bị gây khó, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo.

Quan điểm của các cơ quan tố tụng trung ương về vấn đề này ra sao?

Các cơ quan tố tụng trung ương: Nên giữ

Trong văn bản chính thức gửi VKSND Tối cao (cơ quan chủ trì soạn thảo dự án BLTTHS sửa đổi) ngày 16-3-2015, Bộ Công an đề nghị cần tiếp tục giữ quy định cấp GCN bào chữa. Theo Bộ Công an, vì đây là “thủ tục cần thiết, tối thiểu, không có gì phiền hà”. Bộ Công an cho rằng theo quy định của pháp luật hiện hành, ngay cả đối với điều tra viên, kiểm sát viên được phân công điều tra, kiểm sát điều tra vụ án khi đến trại tạm giam, nhà tạm giữ cũng phải xuất trình quyết định phân công điều tra, kiểm sát điều tra thì trại tạm giam, nhà tạm giữ mới trích xuất bị can để giao cho điều tra viên, kiểm sát viên làm việc.

Tương tự, trong văn bản gửi VKSND Tối cao ngày 11-3-2015, Bộ Quốc phòng nêu quan điểm cho rằng trong “tình hình hiện nay cần phải duy trì việc cấp GCN cho người bào chữa”. Bộ Quốc phòng cũng cho rằng dự thảo đã quy định chặt chẽ để hoạt động này được thực hiện thuận lợi.

Về phía TAND Tối cao, ngày 27-2-2015, cơ quan này có văn bản gửi VKSND Tối cao (do Phó Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Sơn ký) khẳng định tòa này nhất trí về việc cần tiếp tục giữ quy định về cấp GCN bào chữa. Tuy nhiên, trước đó, tại Văn bản số 38/BC-TA ngày 8-8-2014 gửi Ủy ban Tư pháp (do Chánh án TAND Tối cao Trương Hòa Bình ký) thì quan điểm lại hoàn toàn khác. Theo đó, TAND Tối cao chính thức đề nghị bỏ quy định về cấp GCN bào chữa, chuyển sang chế độ đăng ký như đề nghị của Liên đoàn LS Việt Nam…

Văn bản này được Liên đoàn LS Việt Nam viện dẫn làm cơ sở cho việc kiên trì kiến nghị hủy bỏ thủ tục cấp GCN bào chữa.

bo-hay-giu-thu-tuc-cap-giay-chung-nhan-bao-chua

Nên bỏ hẳn thủ tục cấp GCN bào chữa cho LS để tạo điều kiện cho LS tham gia tranh tụng, bào chữa cho bị cáo. Ảnh minh họa.

Chính phủ: Đề nghị bỏ

Ngày 13-3-2015, Chính phủ có văn bản gửi VKSND Tối cao tham gia ý kiến đối với dự án BLTTHS (sửa đổi). Văn bản này thể hiện quan điểm của Chính phủ cho rằng theo dự thảo BLTTHS, ngay sau khi bắt hoặc nhận người bị bắt, CQĐT đã phải lấy lời khai, trong khi việc cấp GCN bào chữa phải qua các thủ tục đòi hỏi một khoảng thời gian từ 24 giờ (đối với trường hợp tạm giữ người) đến ba ngày. Thực tiễn tố tụng cho thấy các hoạt động điều tra sau khi bắt người bị tình nghi thường thực hiện ngay tại trụ sở công an, trong đó chỉ có người bị bắt hoặc người bị tạm giữ và điều tra viên mà không có sự tham gia của người bào chữa và kiểm sát viên. Do vậy, thực tế đã xảy ra tình trạng một số trường hợp bức cung, dùng nhục hình dẫn đến hậu quả nghiêm trọng ở giai đoạn này và ở ngay nơi tạm giữ mà không có nhân chứng nào khác ngoài chính CQĐT.

Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận quyền bào chữa của người bị bắt, người bị tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Để bảo đảm phù hợp với quy định của Hiến pháp cũng như để khắc phục những bất cập nêu trên, đề nghị bỏ quy định cấp GCN bào chữa, thay vào đó là thủ tục đăng ký bào chữa khi có đủ các giấy tờ (…) về cấp GCN bào chữa” – văn bản của Chính phủ nêu rõ.

Theo Chính phủ, việc bỏ quy định này sẽ tạo điều kiện để người bào chữa có khả năng hỗ trợ kịp thời người bị bắt, người bị tạm giữ thực hiện quyền bào chữa. Việc bỏ GCN người bào chữa còn góp phần bảo đảm thực hiện các quy định của Công ước chống tra tấn của Liên Hiệp Quốc mà Việt Nam là thành viên.

Trước đó, Bộ Tư pháp cũng đã có văn bản nêu: Liên quan đến lập luận để giữ lại thủ tục cấp GCN bào chữa, cơ quan chủ trì soạn thảo có viện dẫn Báo cáo số 250/BC-UBTVQH ngày 20-10-2012 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội làm căn cứ duy trì quy định về việc cấp GCN bào chữa là chưa thuyết phục. Theo Bộ Tư pháp, nội dung và tinh thần của báo cáo này được xây dựng trước khi Hiến pháp 2013 ra đời nên chưa cập nhật đầy đủ tinh thần và lời văn của Hiến pháp 2013 trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, nguyên tắc tranh tụng và bảo đảm quyền bào chữa của người bị bắt, bị tạm giam, bị can, bị cáo. Mặt khác việc viện dẫn này có thể dẫn đến sự hiểu nhầm rằng vấn đề này Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến nên Bộ Tư pháp đề nghị không viện dẫn nội dung của báo cáo này trong dự thảo tờ trình để tránh gây nhầm lẫn.

Nguồn: Pháp luật Tp. HCM