Cần gì để thượng tôn pháp luật

Thời gian qua dư luận quan tâm đến việc công an phường Thịnh Liệt (quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội) tịch thu “Bình trà đá từ thiện” đặt trên đường Giải Phóng do vi phạm lấn chiếm vỉa hè. Sau khi vụ việc được báo chí phản ánh và dư luận phần đông không đồng tình với cách làm của công an phường Thịnh Liệt thì bình trà đá đã được trả lại cho chủ nhân của nó. Tại buổi giao ban báo chí sau đó, một đồng chí Phó giám đốc Sở Giao thông Vận tải Hà Nội cho rằng làm từ thiện như thế là tốt nhưng phải đảm bảo thượng tôn pháp luật. Thế nhưng để pháp luật được “thượng tôn” thì đòi hỏi cả hai phía, người thực thi pháp luật và người vi phạm. Qua vụ việc này chúng ta thấy pháp luật không được thực thi một cách nghiêm túc từ các bên liên quan.

image001

Thu giữ bình trà đá cũng phải tuân thủ pháp luật. Ảnh minh họa

Về phía công an phường Thịnh Liệt, đây là những người thi hành pháp luật, nếu muốn người dân thượng tôn pháp luật thì họ phải là người chấp hành quy định pháp luật trước tiên. Tuy nhiên, phía công an phường Thịnh Liệt không tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật trong việc thu giữ bình trà đá. Không thể có chuyện những người đại diện cho cơ quan nhà nước mà lại ngang nhiên đến thu giữ tang vật vi phạm mà không có bất cứ biên bản nào. Đây là việc làm tối thiểu nhất khi xử lý vi phạm hành chính. Luật xử phạt vi phạm hành chính đã quy định rất rõ vấn đề này. Thế nhưng đây lại là việc làm phổ biến của lực lượng trật tự đô thị tại các đô thị từ lớn đến nhỏ trên cả nước chứ không riêng gì Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh. Chứng kiến cảnh đuổi bắt giữa người làm nhiệm vụ và người vi phạm giống như trò chơi chứ không phải đang thực thi pháp luật. Người nào nhanh chân thì thoát, người nào chậm chân thì bị “hốt” chứ không có bất kỳ biên bản thu giữ nào cả. Nếu hôm nay tôi bị thu giữ bình trà đá nhưng hôm sau tôi lên công an phường nói là bị thu bình nước sâm thì tính sao. Anh không thể đổ thừa là không có thời gian để lập biên bản hay do những người vi phạm thường hay chạy trốn khi gặp lực lượng chức năng. Không nhất thiết phải xử lý nhiều, miễn sao xử thật nghiêm và làm đúng trình tự quy định thì ắt những người khác không dám tái diễn nữa.

Đó là sai sót trong thủ tục thu giữ tang vật vi phạm, tuy nhiên đây không phải là nguyên nhân khiến nhiều người bức xúc mà việc thu người này bỏ người kia mới làm cho dư luận không đồng tình. Theo phản ánh của báo chí thì còn rất nhiều cơ sở kinh doanh lấn chiếm vỉa hè, lòng đường trên địa bàn lại không thấy cơ quan chức năng xử lý. Từ đây phát sinh tâm lý so bì, tị nạnh. Một đằng là bình trà đá từ thiện, lấn chiếm chút vỉa hè thì bị tịch thu trong khi những hàng quán kinh doanh, để xe lấn ra lòng đường thì không thấy làm gì hết. Rõ ràng muốn thượng tôn pháp luật thì phải xử lý bình đẳng như nhau. Nếu vi phạm nhỏ thì bị xử phạt trong khi vi phạm lớn lại ngang nhiên tồn tại thì rất khó để đảm bảo pháp luật được tôn trọng.

Cách hành xử của những người thực thi pháp luật là như thế, còn ý thức người vi phạm thì sao? Làm từ thiện là việc đáng hoan nghênh thế nhưng phải trong khuôn khổ quy định. Nếu bình trà đá là để giúp những người nghèo sử dụng miễn phí nhưng lại ảnh hưởng đến mỹ quan, trật tự đô thị thì rõ là cần phải chấn chỉnh. Chưa kể trong trường hợp bình trà đá không được che đậy an toàn, không may có kẻ nào đó muốn giết người hàng loạt, lén bỏ thuốc độc vào bình trà đá thì sự việc càng thêm nghiêm trọng.

Tâm lý người Việt chúng ta hay thương cảm, bênh vực người nghèo, kẻ yếu. Dư luận vừa qua chủ yếu vẫn là phê phán cách hành xử của lực lượng chức năng làm nhiệm vụ hôm đó. Cũng như trước đây thường có tâm lý đổ lỗi cho người điều khiển phương tiện lớn hơn, hiện đại hơn trong các vụ va chạm giao thông. Cứ y như là người đi xe phải là người có lỗi đối với người đi bộ, người điều khiển ô tô phải là người chịu trách nhiệm với người đi xe máy. Bênh vực người yếu thế là việc làm đại nghĩa nhưng khi họ vi phạm pháp luật mà vẫn bênh vực thì đồng nghĩa với việc tiếp tay cho sai phạm.

Trong một xã hội văn minh, mọi công dân đều phải có tinh thần “sống và làm việc theo pháp luật”. Bản chất của pháp luật là bảo vệ cái chung, đã là cái chung thì đã bao hàm lý và tình trong đó. Vì vậy dư luận vừa qua cho rằng cách hành xử của công an phường Thịnh Liệt là hợp lý nhưng chưa hợp tình là không chính xác. Phía lực lượng trật tư lẫn người đặt bình trà đá đều chưa tuân thủ quy định pháp luật, tức không cư xử hợp lý nên vì thế cũng không hợp tình.

Luật sư Chiêm Hoàng Oanh